Bài giới thiệu khái quát cho người mới vào ngành; mỗi trường phái đều có tranh luận nội bộ và đã được phát triển tiếp qua nhiều thập niên.
Người dạy nào cũng có một quan niệm về việc học diễn ra thế nào, dù có gọi tên nó hay không. Quan niệm đó quyết định họ ra bài tập kiểu gì, chấm ra sao và phản ứng thế nào khi học sinh làm sai.
Thuyết hành vi: học là thay đổi hành vi quan sát được
Trọng tâm là kích thích, phản hồi và củng cố. Việc học được chia thành các bước nhỏ, luyện tập lặp lại, phản hồi ngay sau mỗi bước.
Dấu vết trong lớp: bảng khen thưởng, luyện tập có phản hồi tức thì, chia nhỏ kỹ năng thành chuỗi thao tác, phần mềm luyện tập thích ứng.
Chỗ mạnh: rất hiệu quả cho kỹ năng nền cần tự động hoá — bảng cửu chương, chính tả, thao tác kỹ thuật. Chỗ yếu: không giải thích được việc hiểu sâu và giải quyết vấn đề mới.
Thuyết nhận thức: học là xử lý và tổ chức thông tin
Nhìn người học như hệ thống có bộ nhớ làm việc hạn chế. Từ đó sinh ra các nguyên tắc rất thực dụng: đừng nhồi quá nhiều thông tin mới cùng lúc, dùng ví dụ mẫu trước khi cho bài tự làm, tách kênh chữ và kênh hình cho hợp lý.
Dấu vết trong lớp: sơ đồ tư duy, bài giảng chia khối ngắn, nhắc lại cách quãng, tự kiểm tra thay vì đọc lại.
Đây là trường phái cho nhiều kết quả ứng dụng được ngay nhất trong thiết kế bài giảng.
Thuyết kiến tạo: người học tự xây dựng hiểu biết
Kiến thức không được rót vào mà được xây trên nền cái đã biết. Dạy học vì thế bắt đầu từ việc tìm hiểu quan niệm sẵn có của học sinh, kể cả quan niệm sai.
Dấu vết trong lớp: học theo dự án, học qua tình huống, thí nghiệm khám phá, câu hỏi mở không có sẵn đáp án.
Chỗ cần cẩn thận: khám phá hoàn toàn tự do không có hướng dẫn thường kém hiệu quả với người mới học, vì họ chưa có nền để tự định hướng. Phần lớn bằng chứng ủng hộ kiến tạo có hướng dẫn.
Lý thuyết xã hội văn hoá: học diễn ra trong tương tác
Việc học được nhìn như quá trình xã hội: người học làm được cùng người khác trước, rồi mới làm được một mình. Khoảng cách giữa hai mức đó là vùng phát triển gần, và dạy học nhắm đúng vào khoảng đó.
Dấu vết trong lớp: làm việc nhóm có phân vai, giàn giáo hỗ trợ rồi rút dần, học sinh giải thích cho nhau, đánh giá đồng đẳng.
Trường phái này cũng nhắc rằng ngôn ngữ, văn hoá và bối cảnh gia đình ảnh hưởng trực tiếp tới việc học — điều quan trọng khi dạy lớp có nhiều khác biệt.
Dùng cả bốn, không chọn một
Người dạy có kinh nghiệm không theo một trường phái duy nhất: luyện kỹ năng nền theo kiểu hành vi, thiết kế bài giảng theo nguyên tắc nhận thức, tổ chức dự án theo tinh thần kiến tạo có hướng dẫn, và dùng nhóm theo hướng xã hội văn hoá.
Câu hỏi đúng không phải "trường phái nào đúng" mà "mục tiêu học tập này thuộc loại nào, và cách tổ chức nào phù hợp với nó".
Học qua khám phá có hiệu quả hơn giảng giải không?
Tuỳ trình độ người học. Với người mới, giảng giải có cấu trúc kèm ví dụ mẫu thường hiệu quả hơn; với người đã có nền, khám phá phát huy tác dụng.
Lý luận giáo dục có dùng được trực tiếp khi soạn bài không?
Có, nhưng gián tiếp: nó cho bạn khung để chọn phương pháp và giải thích vì sao chọn, chứ không cho sẵn giáo án.
Vì sao nhiều đổi mới phương pháp không duy trì được?
Thường vì đổi hoạt động mà không đổi cách đánh giá. Nếu bài kiểm tra vẫn chỉ đo ghi nhớ, cả lớp sẽ quay về lối học thuộc bất kể hoạt động trên lớp thế nào.
Người nghiên cứu giáo dục nên bắt đầu đọc từ đâu?
Từ các bài tổng quan của ngành và các sách nhập môn có hệ thống, rồi mới đọc bài nghiên cứu lẻ. Đọc ngược lại dễ mất phương hướng.