Đạo đức nghiên cứu khi đối tượng là học sinh

Bài giới thiệu phương pháp ở mức khái quát cho người làm nghiên cứu giáo dục; mỗi thiết kế đều có tài liệu chuyên sâu riêng.

Nghiên cứu trong giáo dục hầu như luôn chạm tới trẻ em, và thường do chính người dạy các em thực hiện. Hai đặc điểm đó tạo ra những nghĩa vụ mà nghiên cứu với người trưởng thành không có.

Đồng thuận có hai tầng

Tầng người đại diện: phụ huynh hoặc người giám hộ đồng ý bằng văn bản, sau khi được giải thích rõ mục đích, việc con mình sẽ làm gì, mất bao lâu, dữ liệu dùng thế nào và ai xem được.

Tầng bản thân trẻ: trẻ cũng phải được hỏi, bằng ngôn ngữ phù hợp tuổi, và có quyền nói không dù phụ huynh đã đồng ý. Đây là tầng hay bị bỏ, nhưng nó là phần thể hiện tôn trọng thật.

Quyền rút khỏi nghiên cứu bất cứ lúc nào, không cần giải thích và không bị ảnh hưởng gì tới việc học, phải được nói rõ ngay từ đầu — và phải được tôn trọng khi xảy ra.

Quan hệ quyền lực: vấn đề riêng của người vừa dạy vừa nghiên cứu

Khi người nghiên cứu là giáo viên của các em, lời mời tham gia rất khó bị từ chối. Học sinh có thể đồng ý vì sợ ảnh hưởng điểm, hoặc trả lời theo ý mà các em nghĩ thầy cô muốn nghe.

Cách giảm thiểu: để người khác thu dữ liệu nếu có thể, tách rõ hoạt động nghiên cứu khỏi hoạt động đánh giá, làm dữ liệu khuyết danh trước khi phân tích, và nói rõ rằng việc tham gia không liên quan gì tới điểm số.

Trong báo cáo, nên trình bày thẳng vai trò kép này và các biện pháp đã dùng, thay vì im lặng — người đọc có kinh nghiệm sẽ đặt câu hỏi đó.

Dữ liệu: thu ít nhất mức cần thiết

Chỉ thu dữ liệu thật sự cần cho câu hỏi nghiên cứu. Không thu thông tin định danh nếu không cần; nếu cần để ghép dữ liệu theo thời gian thì dùng mã và giữ bảng ghép riêng, bảo mật.

Lưu dữ liệu ở nơi có kiểm soát truy cập, có kế hoạch xoá sau khi hoàn thành nghiên cứu, và nói rõ thời hạn đó trong bản thông tin gửi phụ huynh.

Hình ảnh và ghi âm là loại dữ liệu cần đồng thuận riêng, rõ ràng hơn, vì rất khó khuyết danh.

Khi phát hiện điều đáng lo

Trong lúc nghiên cứu, bạn có thể phát hiện dấu hiệu học sinh bị bạo lực, bị bỏ mặc hoặc gặp vấn đề tâm lý nghiêm trọng. Nghĩa vụ bảo vệ trẻ đứng trên cam kết bảo mật nghiên cứu.

Vì vậy bản thông tin ban đầu phải nói rõ giới hạn của bảo mật: có những tình huống buộc người nghiên cứu phải báo cho nhà trường hoặc cơ quan có trách nhiệm. Nói trước là điều kiện của sự trung thực.

Xin phép ở đâu

Thông thường cần sự đồng ý của nhà trường, của phụ huynh và của học sinh; với nghiên cứu thuộc chương trình đào tạo hoặc đề tài có tài trợ thì thường cần thêm phê duyệt của hội đồng đạo đức hoặc bộ phận tương đương của cơ sở.

Nộp hồ sơ sớm: khâu phê duyệt mất thời gian và có thể yêu cầu sửa thiết kế, mà sửa sau khi đã thu dữ liệu thì không cứu được.

Khi công bố

Bảo đảm không ai nhận diện được cá nhân hay lớp học cụ thể, kể cả qua các chi tiết gián tiếp — tên trường nhỏ cộng một đặc điểm hiếm là đủ để nhận ra một em.

Trả lại kết quả cho nhà trường và phụ huynh ở dạng dễ hiểu. Đây không phải nghĩa vụ hình thức: những người cho bạn dữ liệu có quyền biết nghiên cứu đã tìm ra điều gì.