Phát triển chương trình: bắt đầu từ chuẩn đầu ra, không từ danh sách môn

Có hai cách xây chương trình đào tạo. Cách thứ nhất: tập hợp các môn, rồi viết chuẩn đầu ra. Cách thứ hai: xác định người học cần làm được gì, rồi thiết kế ngược lại. Phần lớn chương trình được xây theo cách thứ nhất, và hệ quả xuất hiện ở mọi khâu sau đó.

Thiết kế ngược

Ba bước, theo thứ tự:

Một: người tốt nghiệp cần làm được gì? Phát biểu bằng động từ chỉ hành động quan sát được — phân tích, thiết kế, đánh giá, vận hành — không bằng "hiểu" hay "nắm được", vì hai từ đó không kiểm tra được.

Hai: bằng chứng nào cho thấy họ làm được? Tức là thiết kế cách đánh giá, trước khi thiết kế nội dung dạy. Bước này hay bị đảo và đó là gốc của phần lớn vấn đề.

Ba: cần dạy và luyện gì để họ đạt được? Chỉ tới đây mới bàn về môn học và nội dung.

Làm theo thứ tự này thì mọi môn trong chương trình có lý do tồn tại rõ ràng. Làm ngược thì luôn có vài môn không ai giải thích được vì sao có, ngoài việc nó đã ở đó từ trước.

Ma trận chương trình

Một bảng: hàng là chuẩn đầu ra, cột là các môn. Mỗi ô ghi môn đó đóng góp vào chuẩn đó ở mức nào — giới thiệu, củng cố, hay thành thạo.

Bảng này lộ ngay bốn vấn đề mà đọc danh sách môn không thấy:

Chuẩn đầu ra không có môn nào phụ trách.

Chuẩn đầu ra chỉ được giới thiệu mà không bao giờ được luyện tới mức thành thạo.

Nội dung trùng lặp giữa các môn — người học học ba lần cùng một thứ ở cùng một mức.

Môn không đóng góp vào chuẩn nào.

Lập bảng này mất một buổi họp và là việc có giá trị cao nhất trong toàn bộ quá trình rà soát chương trình.

Nhất quán giữa dạy và đánh giá

Đây là chỗ lệch phổ biến nhất: chuẩn đầu ra nói người học "thiết kế được", nội dung dạy là lý thuyết, và đánh giá là bài thi viết về lý thuyết.

Nếu chuẩn là thiết kế, thì phải có hoạt động luyện thiết kế và phải có bài đánh giá yêu cầu thiết kế. Ba vế phải khớp.

Cách kiểm nhanh cho một chương trình: lấy ba chuẩn đầu ra bất kỳ và hỏi chúng được đánh giá ở môn nào, bằng hình thức nào. Nếu không ai trả lời được cụ thể, chuẩn đó chỉ tồn tại trên giấy.

Lấy ý kiến các bên: hỏi gì cho có ích

Hỏi nhà tuyển dụng "chương trình cần gì" thường nhận được danh sách kỹ năng chung chung. Câu hỏi có ích hơn: người mới tốt nghiệp vào làm ở chỗ anh chị, họ làm được ngay việc gì và mất bao lâu để làm được việc gì?

Hỏi người tốt nghiệp: môn nào anh chị dùng thật trong công việc, và điều gì anh chị phải tự học sau khi ra trường?

Hỏi sinh viên đang học: chỗ nào trong chương trình các em thấy trùng lặp, và chỗ nào các em thấy thiếu chuẩn bị?

Ba nhóm câu hỏi này cho dữ liệu cụ thể. Các câu hỏi chung chung cho các câu trả lời không dùng được vào quyết định nào.

Ràng buộc thực tế

Chương trình phải chạy được với đội ngũ, thiết bị và thời lượng thật. Một thiết kế lý tưởng mà không ai dạy được thì tệ hơn một thiết kế vừa phải chạy tốt.

Vì vậy khi xây chuẩn đầu ra, cần hỏi song song: ai sẽ dạy phần này, và cần gì để dạy được. Nếu câu trả lời là "cần tuyển thêm người" thì đó là một phần của kế hoạch, không phải chi tiết xử lý sau.

Và tính cả khối lượng cho người học. Tổng số tín chỉ có giới hạn, nên thêm nội dung mới thường phải bớt nội dung cũ — không bớt thì chương trình quá tải và người học học bề mặt mọi thứ.

Rà soát định kỳ

Rà soát chỉ có giá trị nếu dựa trên dữ liệu. Bốn nguồn: kết quả học tập theo từng chuẩn đầu ra; phản hồi của người học; thông tin về việc làm của người tốt nghiệp; và ý kiến của giảng viên dạy các môn.

Kết thúc rà soát bằng một danh sách thay đổi cụ thể có người chịu trách nhiệm và có thời hạn. Báo cáo rà soát không dẫn tới thay đổi nào là chi phí thuần.

Và ghi lại lý do của mỗi thay đổi. Sau ba năm, không ai nhớ vì sao một môn được thêm vào, và điều đó làm lần rà soát sau khó hơn nhiều.

Với chương trình đang có vấn đề

Nếu bạn tiếp nhận một chương trình đã chạy nhiều năm, đừng bắt đầu bằng việc viết lại chuẩn đầu ra. Hãy lập ma trận cho chương trình hiện tại trước.

Bảng đó cho bạn bằng chứng cụ thể về vấn đề, và bằng chứng là thứ cần có để thuyết phục đồng nghiệp — nhiều người trong số họ đã dạy môn của mình mười năm và sẽ không đổi vì một lập luận chung về chất lượng.