Đánh giá quá trình được nêu trong hầu hết các chương trình hiện nay. Trong thực tế lớp học, nó thường trở thành một chuỗi bài kiểm tra ngắn có lấy điểm — tức là đánh giá tổng kết, chỉ chia nhỏ ra.
Sự nhầm lẫn này làm mất đi cơ chế mà đánh giá quá trình vốn dựa vào.
Khác biệt nằm ở mục đích, không ở hình thức
Cùng một bài tập có thể là đánh giá quá trình hoặc đánh giá tổng kết, tuỳ vào việc kết quả của nó được dùng làm gì.
Đánh giá tổng kết trả lời: học sinh đã đạt tới đâu? Kết quả dùng để ghi nhận.
Đánh giá quá trình trả lời: bây giờ cần làm gì tiếp? Kết quả dùng để điều chỉnh — cả việc dạy lẫn việc học.
Từ đó suy ra một điều kiện bắt buộc: nếu kết quả không dẫn tới một điều chỉnh nào, thì đó không phải đánh giá quá trình, dù nó được gọi tên như vậy. Một bài kiểm tra mười lăm phút được chấm, ghi điểm, rồi cả lớp học tiếp bài mới — không có phần điều chỉnh nào.
Vì sao chấm điểm làm hỏng cơ chế
Đây là phát hiện có nhiều bằng chứng và nó đi ngược trực giác.
Khi một bài có cả điểm số và lời nhận xét, học sinh nhìn điểm trước — và phần lớn không đọc nhận xét, kể cả khi nhận xét rất kỹ. Điểm số trả lời câu hỏi "tôi làm tốt tới đâu" và làm câu hỏi "tôi nên sửa gì" không còn cấp bách.
Hệ quả thực tế: nếu mục đích là để học sinh cải thiện, trả nhận xét trước, điểm sau — hoặc không cho điểm ở các bài luyện tập.
Điều này không có nghĩa là bỏ điểm. Nghĩa là tách hai việc: bài để học thì không chấm điểm; bài để ghi nhận kết quả thì chấm.
Các kỹ thuật có bằng chứng
Bốn kỹ thuật, đều mất vài phút và không cần chuẩn bị nhiều:
Câu hỏi cho cả lớp trả lời đồng thời. Bảng con, thẻ màu, ký hiệu tay, hoặc giơ số ngón tay tương ứng phương án. Điểm mấu chốt là mọi học sinh phải trả lời — gọi một em thì bạn biết về một em.
Và kết quả phải dẫn tới hành động ngay: nhiều em sai thì giảng lại phần đó, không đi tiếp.
Phiếu ra lớp. Cuối tiết, mỗi em viết một hai câu: điều quan trọng nhất em rút ra, hoặc điều em còn chưa rõ. Đọc mười phút, và tiết sau bắt đầu từ đúng chỗ đó.
Học sinh giải thích lại. Yêu cầu diễn đạt bằng lời mình — cách nhanh nhất để phân biệt hiểu thật với nhận ra quen thuộc.
Đánh giá đồng đẳng có tiêu chí. Học sinh đọc bài của nhau theo một bảng tiêu chí cụ thể. Người đánh giá học được nhiều không kém người được đánh giá — nhưng chỉ khi có tiêu chí rõ; không có tiêu chí thì nó thành nhận xét chung chung.
Phản hồi thế nào cho có tác dụng
Bốn nguyên tắc:
Nói về bài làm, không về người học. "Phần lập luận ở đoạn hai chưa nối với kết luận" — không phải "em viết chưa tốt".
Nêu bước tiếp theo cụ thể. Phản hồi chỉ ra chỗ sai mà không nói sửa thế nào thì học sinh không dùng được.
Ít điểm, đúng trọng tâm. Một bài bị gạch đỏ khắp nơi làm người nhận không biết bắt đầu từ đâu, và thường là bỏ luôn.
Có thời gian để dùng phản hồi. Đây là điều kiện hay bị bỏ nhất. Phản hồi mà học sinh không có dịp sửa lại thì chỉ là thông tin về quá khứ. Dành mười phút trên lớp để các em sửa theo nhận xét làm cho toàn bộ công sức chấm bài có ý nghĩa.
Bốn lỗi phổ biến
Thu thập mà không dùng. Làm đủ các kỹ thuật nhưng kế hoạch bài dạy vẫn chạy như cũ.
Chỉ hỏi những em giơ tay. Nhóm đó đã hiểu bài; thông tin bạn cần nằm ở nhóm còn lại.
Hỏi "các em hiểu chưa". Câu này không cho thông tin nào — người chưa hiểu thường không biết mình chưa hiểu.
Biến mọi thứ thành điểm. Khi mọi hoạt động đều được chấm, học sinh chuyển sang chế độ thể hiện thay vì chế độ học — và họ sẽ giấu chỗ mình chưa hiểu, đúng thứ mà đánh giá quá trình cần thấy.
Điều kiện để nó chạy được trong lớp đông
Ba điều thực tế với lớp bốn mươi học sinh:
Chọn kỹ thuật thu được thông tin từ cả lớp cùng lúc — đây là lý do các kỹ thuật ở trên đều theo hướng đó.
Không cần phản hồi cá nhân cho mọi bài. Đọc lướt cả tập, tìm ba lỗi phổ biến nhất, rồi chữa chung cho cả lớp — hiệu quả hơn nhiều so với viết nhận xét riêng cho từng em mà không ai đọc.
Chấp nhận thông tin gần đúng. Biết khoảng bao nhiêu phần lớp đang theo kịp đã đủ để ra quyết định dạy tiếp hay dạy lại — không cần đo chính xác từng em.
Đánh giá quá trình khác đánh giá tổng kết ở đâu?
Ở mục đích: tổng kết trả lời học sinh đã đạt tới đâu, quá trình trả lời bây giờ cần làm gì tiếp. Nếu kết quả không dẫn tới điều chỉnh nào thì đó không phải đánh giá quá trình.
Vì sao chấm điểm làm hỏng cơ chế?
Vì học sinh nhìn điểm trước và phần lớn không đọc nhận xét — nên với bài để học thì trả nhận xét trước, điểm sau, hoặc không cho điểm.
Kỹ thuật nào phù hợp với lớp đông?
Các kỹ thuật thu thông tin từ cả lớp cùng lúc: bảng con, thẻ màu, ký hiệu tay, và phiếu ra lớp cuối tiết.
Điều kiện nào của phản hồi hay bị bỏ nhất?
Có thời gian để học sinh dùng phản hồi — phản hồi mà không có dịp sửa lại thì chỉ là thông tin về quá khứ.
