Một đề kiểm tra là một công cụ đo. Nếu công cụ không đo đúng thứ cần đo, mọi quyết định dựa trên kết quả đều lệch — kể cả khi việc chấm hoàn toàn chính xác.
Bảng đặc tả làm trước khi viết câu hỏi
Bảng đặc tả là một lưới: hàng là các nội dung hoặc chuẩn đầu ra cần đo, cột là các mức nhận thức (nhớ, hiểu, vận dụng, phân tích). Mỗi ô ghi số câu và số điểm.
Lập bảng này trước giúp thấy ngay hai vấn đề mà đề viết theo cảm giác luôn có: nội dung quan trọng chỉ có một câu, và phần lớn điểm dồn vào mức nhớ.
Phân bổ điểm nên phản ánh mức quan trọng của nội dung trong mục tiêu môn học, không phản ánh mức dễ ra đề.
Hai chỉ số đọc được sau khi chấm
Độ khó — tỉ lệ học sinh làm đúng câu đó. Câu quá dễ hoặc quá khó cho ít thông tin về khác biệt giữa học sinh.
Độ phân biệt — câu đó có phân biệt được học sinh làm tốt cả bài với học sinh làm kém cả bài không. Tính thô bằng cách so tỉ lệ đúng ở nhóm điểm cao nhất với nhóm điểm thấp nhất.
Câu có độ phân biệt âm — nhóm giỏi làm sai nhiều hơn nhóm yếu — gần như luôn là câu có lỗi: sai đáp án, câu hỏi mơ hồ, hoặc có phương án gây nhầm không chính đáng.
Tính hai chỉ số này cho các câu trong đề, giữ lại câu tốt vào kho dùng lại, loại câu có vấn đề. Sau vài năm, giáo viên có kho câu hỏi đã được kiểm chứng.
Lỗi thường gặp khi viết câu hỏi
Câu hỏi đo khả năng đọc hiểu đề hơn là đo nội dung. Câu dẫn dài, nhiều mệnh đề phủ định lồng nhau. Học sinh biết nội dung vẫn làm sai.
Phương án đúng dài hơn hẳn các phương án khác. Học sinh chọn được mà không cần biết nội dung.
Phương án nhiễu không thật. Nếu ba phương án sai đều vô lý thì câu đó không đo gì. Phương án nhiễu tốt nên xuất phát từ cách hiểu sai thật của học sinh.
Nhiều câu liên hoàn. Sai câu đầu là sai cả chuỗi, nên đề đo một lần mà trừ nhiều lần.
Câu này chứa đáp án của câu khác. Xảy ra nhiều hơn người ta tưởng, và chỉ phát hiện được khi đọc lại toàn đề một lượt.
Đánh giá quá trình khác đánh giá tổng kết
Đánh giá tổng kết trả về một điểm để xếp loại. Đánh giá quá trình trả về thông tin để điều chỉnh việc dạy và việc học — và nó chỉ có tác dụng nếu có điều chỉnh sau đó.
Một bài kiểm tra ngắn giữa chương, chấm nhanh, kết quả dùng để quyết định dạy lại phần nào, có giá trị hơn nhiều bài kiểm tra dài chấm hai tuần mới xong.
Đánh giá quá trình không nhất thiết phải cho điểm. Lấy điểm cho mọi hoạt động làm học sinh tránh mắc lỗi, mà mắc lỗi là nơi việc học diễn ra.
Chấm bài tự luận cho nhất quán
Dùng thang chấm chi tiết lập trước khi chấm, không lập trong lúc chấm.
Chấm theo từng câu cho cả tập, không chấm trọn bài từng em — cách này giữ tiêu chuẩn nhất quán hơn nhiều.
Nếu có hai người chấm, chấm thử cùng mười bài rồi đối chiếu trước khi chia nhau chấm phần còn lại.
Đọc kết quả của cả lớp
Nếu hơn nửa lớp sai cùng một câu, giả thuyết đầu tiên nên là phần đó chưa được dạy đủ hoặc câu hỏi có vấn đề — không phải cả lớp không học.
Phân bố điểm quá hẹp — ai cũng tầm trung bình — nghĩa là đề không phân biệt được, và không dùng được để quyết định gì.
Ghi lại các nhận xét này sau mỗi lần kiểm tra. Đây là tài liệu có giá trị nhất cho lần ra đề sau, và nó mất đi nếu không ghi.
Bảng đặc tả đề là gì?
Là lưới phân bổ số câu và số điểm theo nội dung và theo mức nhận thức, lập trước khi viết câu hỏi để đề đo đúng thứ cần đo.
Câu hỏi có độ phân biệt âm nghĩa là gì?
Nghĩa là nhóm học sinh làm tốt cả bài lại sai câu đó nhiều hơn nhóm làm kém. Gần như luôn là dấu hiệu câu hỏi có lỗi.
Đánh giá quá trình có cần cho điểm không?
Không nhất thiết. Cho điểm mọi hoạt động làm học sinh tránh mắc lỗi, trong khi mắc lỗi là nơi việc học diễn ra.
Nửa lớp sai cùng một câu thì nên hiểu thế nào?
Giả thuyết đầu tiên là phần đó chưa được dạy đủ hoặc câu hỏi có vấn đề, không phải cả lớp không học.
