Việc xác định nhu cầu đặc thù và xây kế hoạch hỗ trợ cần chuyên môn và theo quy định của từng nơi — bài này về những gì giáo viên lớp thường làm được trong phạm vi của mình.
Khi nói về việc đáp ứng nhu cầu đa dạng trong lớp, sự chú ý gần như hoàn toàn dành cho học sinh gặp khó khăn. Điều đó hợp lý — nhóm đó cần nhiều hỗ trợ nhất.
Nhưng có một nhóm khác cũng không được đáp ứng: học sinh đã nắm nội dung trước khi nó được dạy, và ngồi trong lớp mà không học được gì mới.
Vì sao đây là vấn đề thật
Ba hệ quả được ghi nhận ở nhóm này:
Mất thói quen làm việc. Học sinh đạt kết quả tốt mà không cần cố gắng trong nhiều năm không luyện được khả năng kiên trì với việc khó — và điều đó lộ ra khi các em gặp nội dung thật sự khó, thường ở bậc cao hơn.
Chán và các biểu hiện đi kèm. Một phần học sinh ở nhóm này biểu hiện bằng việc gây mất trật tự, làm việc riêng, hoặc ngừng nộp bài — và các biểu hiện đó dễ bị đọc thành vấn đề về thái độ.
Học được rằng sai là tệ. Học sinh luôn đúng mà không phải cố thường ngại thử những việc có thể sai — đây là hệ quả ít được nói và có ảnh hưởng lâu.
Các nhầm lẫn thường gặp
Học sinh có năng lực nổi trội không phải lúc nào cũng có điểm cao. Một số em chán và không làm bài; một số làm sai vì bỏ qua các bước; một số có năng lực rất mạnh ở một môn và trung bình ở các môn khác.
Không phải nhóm này tự lo được. Đây là giả định phổ biến nhất và nó là lý do nhóm này ít được chú ý.
Năng lực nổi trội có thể đi cùng khó khăn học tập. Một học sinh có tư duy rất tốt vẫn có thể gặp khó khăn về đọc viết hoặc về tập trung — và hai đặc điểm này che lấp nhau, nên cả hai đều không được nhận ra.
Nhóm cuối đáng chú ý: các em thường được đánh giá là "thông minh nhưng lười", trong khi thực tế là có một khó khăn cụ thể chưa được phát hiện.
Đáp ứng trong lớp thường: bốn cách
Không cần chương trình riêng hay thêm người. Bốn cách làm được với nguồn lực hiện có:
Kiểm trước rồi cho làm việc khác. Với một chủ đề mới, cho một bài kiểm ngắn đầu chương. Em nào đã nắm thì làm phần mở rộng trong lúc lớp học phần cơ bản.
Đây là cách hiệu quả nhất và nó chỉ tốn mười phút đầu chương.
Nhiệm vụ có nhiều tầng. Cùng một bài tập với phần cơ bản mọi em làm được và phần mở rộng cho em làm nhanh — không phải nhiều bài hơn mà là bài khó hơn.
Phân biệt này quan trọng: giao thêm bài cùng mức là hình phạt cho việc làm nhanh, và học sinh học được cách làm chậm lại.
Câu hỏi mở trong cùng một hoạt động — thêm một câu "vì sao" hoặc "nếu đổi điều kiện thì sao" cho phần cuối. Không tốn gì và nó nâng mức tư duy cho cả lớp.
Dự án theo hướng quan tâm riêng — cho em theo đuổi một câu hỏi trong lĩnh vực đó, với các mốc báo cáo. Cách này đòi chút thời gian của giáo viên và nó có tác động lớn nhất.
Tăng tốc và mở rộng
Hai hướng khác nhau, và việc chọn đúng quan trọng:
Mở rộng — học sâu hơn cùng nội dung, ở mức tư duy cao hơn. Phù hợp với phần lớn trường hợp và làm được trong lớp thường.
Tăng tốc — học trước nội dung của khối trên, hoặc học vượt lớp. Có tác dụng với một số em nhưng cần cân nhắc kỹ: nó giải quyết vấn đề học thuật và có thể tạo ra vấn đề về mặt xã hội và cảm xúc nếu chênh lệch tuổi lớn.
Cách quyết: xem xét cả ba mặt — năng lực học thuật, mức độ trưởng thành về mặt xã hội, và mong muốn của chính học sinh. Và với các hình thức tăng tốc chính thức, việc này thuộc quy trình có sự tham gia của gia đình và chuyên môn, không phải quyết định của một giáo viên.
Ba rủi ro cần tránh
Dùng em làm trợ giảng thường xuyên. Giúp bạn một lần có ích cho cả hai; làm việc đó mọi tiết thì em không học được gì và điều đó không công bằng.
Gắn nhãn. Việc được gọi là học sinh giỏi tạo áp lực giữ vị trí đó, và nó là một trong các lý do các em ngại thử việc khó.
Cách nói tốt hơn: khen quá trình và nỗ lực cụ thể, không khen năng lực chung.
Bỏ qua các mặt khác. Một học sinh rất mạnh về học thuật vẫn có thể gặp khó khăn về quan hệ bạn bè, về cảm xúc, hoặc về việc chấp nhận thất bại. Tập trung hoàn toàn vào phần học thuật bỏ sót các nhu cầu này.
Làm việc với gia đình
Hai tình huống thường gặp, và cả hai cần được xử lý cẩn thận:
Gia đình muốn con được tăng tốc trong khi nhà trường thấy chưa phù hợp. Cách xử lý: nói bằng dữ liệu cụ thể về cả ba mặt, và đề xuất phương án mở rộng như bước trước.
Gia đình không muốn con nổi bật hoặc không muốn con nhận thêm việc. Cần được tôn trọng — và cũng cần trao đổi về việc em đang không được thử thách.
Trong cả hai, điều hữu ích là cho gia đình thấy công việc thật của em: các bài em làm, các câu hỏi em đặt ra, và những gì em làm được khi được cho nội dung ở mức phù hợp.
Một cách nghĩ gọn
Nguyên tắc chung của việc đáp ứng nhu cầu đa dạng áp dụng cho cả hai đầu của phổ: mỗi học sinh nên gặp nội dung ở mức vừa vượt khả năng hiện tại của mình.
Một học sinh luôn làm được mọi thứ dễ dàng đang ở tình trạng giống như một học sinh không theo kịp — cả hai đều không ở mức mà việc học diễn ra.
Vì sao học sinh có năng lực nổi trội cần hỗ trợ riêng?
Vì đạt kết quả tốt mà không phải cố gắng trong nhiều năm làm mất thói quen làm việc, gây chán, và tạo ra sự ngại thử những việc có thể sai.
Nhầm lẫn phổ biến nhất là gì?
Cho rằng nhóm này tự lo được — và cho rằng năng lực nổi trội luôn đi cùng điểm cao, trong khi một số em chán và không làm bài.
Cách đáp ứng hiệu quả nhất trong lớp thường?
Kiểm trước đầu chương rồi cho em đã nắm làm phần mở rộng — bài khó hơn chứ không phải nhiều bài hơn ở cùng mức.
Mở rộng khác tăng tốc thế nào?
Mở rộng là học sâu hơn cùng nội dung và làm được trong lớp thường; tăng tốc là học trước nội dung khối trên và cần cân nhắc cả mặt xã hội, cảm xúc.
