Hầu như ai cũng đồng ý rằng chương trình đang nặng. Nhưng khi bắt đầu bàn cụ thể nên bỏ gì, mỗi chuyên gia của mỗi phần đều có lý do thuyết phục để giữ phần của mình.
Kết quả thường là cắt đều một ít ở mọi nơi — cách làm mọi thứ đều nông đi mà tổng khối lượng giảm không đáng kể.
Vì sao chương trình luôn phình ra
Bốn cơ chế, và chúng hoạt động liên tục:
Thêm thì dễ, bỏ thì khó. Mỗi lần có một vấn đề xã hội mới, giải pháp thường là thêm nội dung vào chương trình. Rất hiếm khi có ai đề xuất bỏ thứ gì để lấy chỗ.
Mỗi lĩnh vực đều có người bảo vệ. Người am hiểu một phần luôn thấy phần đó quan trọng — và họ thường đúng ở mức độ của phần đó.
Sợ bỏ sót. Nếu một nội dung bị bỏ mà sau này cần, ai chịu trách nhiệm? Giữ lại thì không ai bị trách.
Thi cử kéo theo. Nội dung có trong đề thi thì không dạy không được, bất kể chương trình nói gì.
Ba tiêu chí để quyết định
Cần tiêu chí, vì không có nó thì cuộc bàn trở thành tranh luận giữa các bên bảo vệ phần của mình.
Một: nội dung này là nền cho nội dung nào sau đó?
Một khái niệm mà mọi thứ sau đó dựa vào thì phải giữ và phải dạy kỹ. Một nội dung không nối với gì thì là ứng viên để bỏ, dù bản thân nó thú vị.
Cách làm: vẽ sơ đồ phụ thuộc giữa các nội dung. Việc này tốn công nhưng nó cho câu trả lời khách quan hơn mọi thảo luận.
Hai: người học sẽ dùng nó ở đâu?
Dùng trong học tập tiếp theo, trong đời sống, hay trong nghề nghiệp? Nội dung không dùng ở đâu cả mà vẫn được giữ thường là do lịch sử chứ không do lý do nào hiện tại.
Ba: nếu không dạy ở đây thì học được ở đâu khác không?
Một số nội dung chỉ trường mới dạy được — vì nó cần hệ thống, cần thiết bị, cần người hướng dẫn. Một số khác người học tự tiếp cận được khi cần. Nhóm thứ nhất có ưu tiên cao hơn.
Phân biệt giảm tải với cắt cơ học
Đây là phần quyết định việc giảm tải có tác dụng hay không.
Cắt cơ học — bỏ một số bài, giảm số tiết cho mỗi chương, xoá một vài mục trong sách. Tổng nội dung giảm, nhưng cấu trúc giữ nguyên, và thứ bị mất thường là phần luyện tập và phần mở rộng — tức là phần giúp hiểu sâu.
Kết quả: học sinh vẫn phải biết chừng ấy khái niệm, chỉ có ít thời gian hơn cho mỗi cái.
Giảm tải thật — bỏ hẳn một số nội dung khỏi yêu cầu, để dành thời gian cho các nội dung còn lại được học kỹ hơn.
Khác biệt: cách thứ nhất giảm thời gian; cách thứ hai giảm số thứ phải biết. Chỉ cách thứ hai giải quyết được vấn đề.
Bốn việc phải đi kèm
Nếu thiếu, việc giảm tải trên giấy sẽ không xảy ra trong lớp:
Đề thi phải đổi theo. Đây là điều kiện quan trọng nhất. Nếu đề thi vẫn hỏi các nội dung đã bỏ, giáo viên vẫn dạy — và họ đúng khi làm vậy.
Sách giáo khoa và học liệu phải đổi theo. Sách vẫn có đầy đủ nội dung cũ thì giáo viên và phụ huynh vẫn thấy áp lực phải học hết.
Nói rõ với giáo viên là được phép không dạy. Nhiều giáo viên vẫn dạy phần đã bỏ vì lo sẽ bị hỏi tới. Cần một văn bản rõ ràng, không phải một hướng dẫn mơ hồ.
Nói với phụ huynh. Nếu không, họ sẽ hiểu là con mình đang được học ít hơn lứa trước và sẽ bù bằng học thêm — làm khối lượng thật của học sinh không giảm chút nào.
Điểm cuối đáng chú ý: tổng khối lượng học của một đứa trẻ không do chương trình quyết định một mình. Nếu chương trình giảm mà kỳ vọng của gia đình và áp lực thi cử không đổi, phần giảm sẽ được lấp bằng học thêm.
Quy trình có sự tham gia
Bốn nhóm nên có tiếng nói, và nhóm thứ hai hay bị bỏ:
Chuyên gia môn học — để không bỏ nhầm nội dung nền.
Giáo viên đang dạy — họ biết phần nào thực tế không dạy kịp, phần nào học sinh không tiếp thu được. Đây là thông tin không ai khác có.
Người ở bậc học tiếp theo — để biết cái gì thực sự cần cho bậc sau.
Người sử dụng lao động, với các bậc gần nghề nghiệp.
Cách kiểm sau khi làm
Ba chỉ số, đo sau một năm:
Giáo viên có dạy kịp chương trình không — hỏi trực tiếp, không suy từ báo cáo.
Thời gian dành cho mỗi nội dung còn lại có thực sự tăng không, hay chỉ là số tiết trên giấy.
Khối lượng học thật của học sinh, tính cả học thêm, có giảm không.
Chỉ số thứ ba là chỉ số quan trọng nhất và khó đo nhất — nhưng nếu nó không giảm thì mục tiêu của cả đợt giảm tải chưa đạt được, dù chương trình trên giấy đã gọn đi.
Vì sao chương trình luôn phình ra?
Vì thêm thì dễ bỏ thì khó, mỗi lĩnh vực đều có người bảo vệ, sợ bỏ sót, và thi cử kéo theo nội dung phải dạy.
Tiêu chí nào để quyết định giữ hay bỏ?
Nội dung này là nền cho nội dung nào sau đó, người học sẽ dùng nó ở đâu, và nếu không dạy ở trường thì học được ở đâu khác không.
Giảm tải khác cắt cơ học thế nào?
Cắt cơ học giảm thời gian cho mỗi nội dung; giảm tải thật giảm số thứ phải biết — chỉ cách thứ hai giải quyết được vấn đề.
Điều kiện quan trọng nhất để giảm tải có tác dụng?
Đề thi phải đổi theo — nếu đề vẫn hỏi nội dung đã bỏ thì giáo viên vẫn dạy, và họ đúng khi làm vậy.
